We zien we logo's logo's logo's

Het Logo debat- over inspiratie, de eerste bijeenkomst van de nieuwe Stichting Designers at Work, vond plaats op 14 oktober in de Idazaal in Den Haag. Het debat zal gaan over de betekenis van oorspronkelijkheid en originaliteit, over uitgangspunten en zienswijzen en vooral over inspiratie. De sprekers, Edo van Dijk van Eden en Mieke Gerritzen van Design.NL maken deze belofte meer dan waar.

Plagiaat of lichtend voorbeeld?

Max Bruinsma, hoofdredacteur van Items presenteert de avond en start met zijn visie op het onderwerp. Heeft Piet Zwart in 1924 werk van El Lissitsky uit 1923 gekopieerd? Of hangt een bepaalde stijl in de lucht, als uiting van een nieuwe tijd? Bruinsma wijst ons erop dat de hele kunsthistorie bestaat uit verwijzen, citeren en kopiëren. Meester en leerling. In het beste geval overstijgt de leerling de meester uiteindelijk. Vormgevers werken in dezelfde traditie. Een enkele keer is er echter wel degelijk sprake van plagiaat. Als voorbeeld hiervan laat Bruinsma werk van kunstenaar Vanessa Beecroft zien. Een schaamteloze nabootsing van het letteralfabet met blote meisjes van Anton Beeke. Bruinsma’s kunsthistorische verhaal geeft een bedding aan de meer persoonlijke presentaties van de ontwerpers.

Betekenisvolle logo’s zijn uit

In de negentiger jaren is Eden (BRS Premsela Vonk) één van de grootste huisstijlbureau’s van Nederland. Van Dijk gaat in op het bureauwerk uit die tijd met huisstijlen van de Ministeries van Justitie en Verkeer en Waterstaat. Betekenisvolle logo’s noemt hij die, beeldend, inhoudelijk en duurzaam. In de 21ste eeuws zijn de logo’s simpeler en strakker geworden, vaak alleen typografisch. Meer aandacht krijgt de combinatie van woordbeeld en visuele context. Van plagiaat heeft Eden niet veel last. Van Dijk heeft het logo van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat een keer teruggevonden in Griekenland. Exact hetzelfde beeld op een labeltje in een handdoek. Maar ach, wie heeft daar hinder van? Motto van Eden is: Logo’s bewegen mensen. Mensen en merken hebben logo’s nodig.

Louis Vuitton haalt spelletje uit de handel

“Vroeger schilderden kunstenaars wat zij om zich heen zagen; bomen, huizen, watervallen. Nu zien we logo’s, logo’s en logo’s. Kunstenaars moeten vrij zijn die te gebruiken.” Dat is de visie van Mieke Gerritzen, die dan ook veelvuldig uit dat rijke aanbod citeert. Zij maakt behang van museumlogo’s, een film van louter logo’s op muziek van The Good, the Bad and the Ugly en pictogrammen ingevuld met logo’s van kledingmerken. Het is haar commentaar op de wereld, op de macht van de merken, op plagiaat en op de overdaad aan beelden. Oorspronkelijk opgeleid als grafisch vormgeefster is Mieke Gerritzen nu beeldend kunstenaar. Die achtergrond zet ze in als middel om haar kritiek op de maatschappij kracht bij te zetten. Een visie, die zij meestal met een knipoog brengt. Getuige de overspannen reactie van tassenboer Louis Vuitton op Gerritzens spelletje ‘Memorie fake or real’, wordt dit niet altijd begrepen in de grote merkenwereld. Zij moest het spelletje ogenblikkelijk uit de handel halen.

Auteursrecht blijft in ontwikkeling
 
Na drie interessante presentaties wordt debatteren napraten. De vragen of logo’s duurzaam moeten zijn, of ontwerpers nou wel of niet lezen en hoe moeilijk het is een behang van museumlogo’s te maken voegen niet meer veel toe aan het onderwerp. In het publiek zit Anouk Siegelaar van de BNO. Zij heeft nog wel een informatieve aanvulling op de avond door te vertellen hoe ingewikkeld het auteursrecht in elkaar zit. De wet stamt uit 1912 en wordt elk jaar ‘herschreven’ al naar gelang de uitspraken van rechters over specifieke cases. De vraag waar de grens ligt tussen inspiratie en naäapen, of nog erger plagiaat, is duidelijk niet eenvoudig of eenduidig te beantwoorden. En misschien is dat maar goed ook.


Beleke Bagchus
Ontwerpwerk